The Indian government has imposed a complete ban on sugar exports to Nepal until September 30, 2026.

📰 Economic & Border Trade Crisis | Nepal–India

⚠️ भारतले सेप्टेम्बर २०२६ सम्म चिनी निर्यात बन्द गर्‍यो — नेपालमा मूल्यवृद्धि, खाद्य संकट र व्यापारिक दबाब बढ्ने चिन्ता

📍 काठमाडौं / नेपाल–भारत सीमा | खाद्य सुरक्षा चुनौती गहिरिँदै

🚨 मुख्य अपडेट: भारत सरकारले सेप्टेम्बर ३०, २०२६ सम्मका लागि चिनी निर्यातमा पूर्ण प्रतिबन्ध लगाएपछि नेपालमा मूल्यवृद्धि, खाद्य सुरक्षा संकट तथा सीमावर्ती व्यापारमा थप दबाब पर्ने चिन्ता बढेको छ।

भारत सरकारले घरेलु बजारमा चिनीको मूल्य नियन्त्रण गर्न कच्चा, सेतो तथा प्रशोधित चिनीको निर्यात तत्काल प्रभावबाट बन्द गर्ने निर्णय गरेको छ। भारतीय वाणिज्य तथा उद्योग मन्त्रालय अन्तर्गतको Directorate General of Foreign Trade (DGFT) ले नयाँ निर्णय सार्वजनिक गर्दै सेप्टेम्बर ३०, २०२६ सम्म निर्यात रोक लगाएको जनाएको हो।

भारत विश्वकै दोस्रो ठूलो चिनी निर्यातकर्ता राष्ट्र भएकाले यस निर्णयले दक्षिण एशियाली बजार मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय चिनी बजारमै असर पार्ने विश्लेषण गरिएको छ।

“भारतको यो निर्णयले विश्व बजारमा चिनीको मूल्य बढाउने सम्भावना छ भने ब्राजिल र थाइल्याण्डजस्ता देशलाई निर्यात बढाउने अवसर मिल्नेछ।”

🇳🇵 नेपालमा किन बढ्यो चिन्ता?

नेपालले उपभोग गर्ने चिनीको ठूलो हिस्सा भारतबाट आयात गर्दै आएको छ। सरकारी तथ्यांकअनुसार नेपालमा वार्षिक करिब ३ लाख टन चिनीको माग हुने गर्दछ, तर आन्तरिक उत्पादन घटेर करिब १ लाख २० हजार टन मा सीमित भएको छ।

बाँकी माग पूर्ति गर्न नेपाल भारतमा निर्भर रहँदै आएको छ। भारतले निर्यात रोक लगाएपछि चिनी अभाव, मूल्यवृद्धि र कालोबजारी बढ्ने जोखिम रहेको अर्थविद्हरू बताउँछन्।

साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेशनका अनुसार नेपालमा मासिक २० देखि २५ हजार टन चिनीको आवश्यकता पर्दछ भने दशैं, तिहार र छठजस्ता चाडपर्वमा माग ३० हजार टनसम्म पुग्ने गर्दछ।

📈 अघिल्लो प्रतिबन्धमा के भएको थियो?

भारतले २०२३ मा पनि चिनी निर्यात रोकेको थियो। त्यसबेला नेपालमा चिनीको मूल्य प्रति किलो रु ८८ बाट बढेर रु १६० सम्म पुगेको थियो।

नेपाल सरकारले भारतसँग ६० हजार टन चिनी आयात अनुमति मागेको भए पनि भारतले केवल २५ हजार टन मात्र स्वीकृति दिएको थियो।

अहिले पुनः प्रतिबन्ध लागेपछि बजारमा पुनः मूल्यवृद्धि हुने सम्भावना बढेको व्यापारीहरूले बताएका छन्।

🌾 चिनी मात्र होइन, चामल र अन्य खाद्यान्नमा पनि असर

भारतले हालका वर्षहरूमा चिनी, चामल, प्याज लगायतका खाद्य वस्तुमा पटक–पटक निर्यात प्रतिबन्ध लगाउँदै आएको छ।

२०२३ मा भारतले non-basmati चामल निर्यात बन्द गर्दा नेपालमा २५ किलो चामलको मूल्य रु ८०० सम्म बढेको उपभोक्ता अधिकारकर्मीहरूले बताएका थिए।

व्यापार विज्ञहरूका अनुसार भारतको संरक्षणवादी नीतिले नेपालजस्ता छिमेकी मुलुकमा प्रत्यक्ष असर पारिरहेको छ।

“नेपालको खाद्य सुरक्षा अत्यधिक रूपमा भारतमा निर्भर छ। भारतले कुनै पनि खाद्य वस्तुमा प्रतिबन्ध लगाउँदा नेपाली बजार तुरुन्त प्रभावित हुन्छ।” — व्यापार विज्ञ

💰 विदेशी मुद्रा सञ्चितिमाथि दबाब

विज्ञहरूका अनुसार भारतबाट आयात रोकिएपछि नेपालले अन्य देशबाट खाद्य वस्तु आयात गर्नुपर्ने हुन्छ, जसले ढुवानी खर्च, विदेशी मुद्रा खर्च र महँगी अझ बढाउन सक्छ।

नेपाल–भारत व्यापार हाल ८ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी पुगेको छ र नेपालका कुल व्यापारमध्ये ६० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा भारतसँग जोडिएको छ।

🌧️ एल निनो र कमजोर मनसुनको खतरा

भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार एल निनो प्रभावका कारण खडेरी र कमजोर उत्पादन हुने चिन्ता बढेपछि भारतले निर्यात नियन्त्रण कडा बनाएको हो।

मौसमविद्हरूले यस वर्ष दक्षिण एशियामा सामान्यभन्दा कम वर्षा हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। यसले कृषि उत्पादन घटाउने र खाद्य संकट गहिर्याउने जोखिम रहेको बताइएको छ।

नेपालका कृषि तथा खाद्य विज्ञहरूले पनि कम वर्षा, मल अभाव र इन्धन मूल्यवृद्धि का कारण कृषि क्षेत्रमा गम्भीर चुनौती आउन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।

⚖️ निष्कर्ष

भारतको नयाँ चिनी निर्यात प्रतिबन्धले नेपालमा खाद्य सुरक्षा, बजार मूल्य र सीमावर्ती अर्थतन्त्रमा गम्भीर प्रभाव पार्ने संकेत देखिएको छ।

विज्ञहरूका अनुसार नेपालले दीर्घकालीन रूपमा आन्तरिक उत्पादन वृद्धि, वैकल्पिक आयात बजार खोजी तथा खाद्य सुरक्षा रणनीति बलियो बनाउन अब ढिला गर्न नहुने अवस्था सिर्जना भएको छ।